Historia
San Martiño de Pino
Cultura
Galería
Información mantida e publicada en internet por www.caldaloba.es
O contido deste sitio está baixo a licenza Creative Commons Attribution 4.0 International
Pódeche interesar:
HISTORIA DO PAZO DE CALDALOBA
LINAXE SAAVEDRA:
As primeiras referencias históricas sobre pazo de Caldaloba datan do século XV, onde aparece Dª
Aldonza Vázquez de Lobera como “Señora propietaria de palacio y fortaleza Da Caldeloba” [1].
Dª Aldonza casou con D. Ruy Díaz de Saavedra y Aguiar (estímase entre os anos 1450 e 1474) e tivo
un fillo e sucesor, D. Alonso López Saavedra y Aguiar, que casou con Dª María Fernández Bolaños
(filla de Fernando Díaz de Rivadeneira e María Pimentel) [1,9].
Extracto da obra de Luis Vilar y Pascual. Diccionario Histórico,
Genealógico y Heráldico de Las Familias Ilustres de La Monarquía Española (1859) [2]
A partir de aquí, continuaron os Saavedra sobre o Pazo de Caldaloba ata mediadios de século XVI, “Rico-homes” poderosos de
Galicia que foron propietarios de cuantiosos soares, coutos, xurisdicións, patronatos e fortalezas. De entre todos eles, cabría
destacar a figura de D. Gómez Arias de Saavedra, quen reedificou a fortaleza e palacio de Taboy e que casou con Dª Sancha
Vázquez de Andrade (señora de Espiñarido), filla de Pedro Pardo de Andrade (Betanzos) e de Dª Sancha Vázquez de
Bahamonde.
Extracto da obra de Fernando Saavedra Rivadeneira (1679) [3]
Blasón dos Saavedra
LINAXE SANJURJO Y MONTENEGRO:
A mediados do século XVI, aparece como señor de Caldaloba D. Fernán Sanjurjo de
Montenegro y Saavedra (alcumado El Viejo, † 1545), escudeiro de acostamento da
Casa de Andrade, que serviu a Fernán Pérez o Mozo e foi rexedor da vila de Vilalba,
señor da casa Soar dos Montenegro de San Pedro das Seixas, e señor dos coutos de
Mato do Pino e Cochín. Fundou vínculo de Villamartín en 1535 e casou con María de
Andrade, tendo por fillos a D. Pedro e a D. Ruy Sanxurxo Montenegro e Andrade. [4]
Sobre o ano 1575 aparece como dono do pazo de Caldaloba D. Ruy Díaz de Sanjurjo y Montenegro, testando neste ano ante
Lope Capón e vinculando entre varios lugares o lugar de Caldaloba, ordenando unhas misas na igrexa de Vilalba (misa cantada
e dúas rezadas o día de San Xoán, ou na súa oitava, na Igrexa de Vilalba). Estivo casado con Dª Teresa Fernández de Camba (da
casa Moreda, de Taboada). Sucedeuno o seu fillo D. Gregorio Díaz de Sanjurjo Montenegro, casado con Dª Isabel de Taboada
y Correa, filla de Ares Conde de Taboada. Fixo mellora de terzo e quinto no seu fillo maior, o 3 de decembro de 1596. [4]
No século XVII hai varias e claras evidencias sobre a sucesión e propiedade do pazo de Caldaloba, tal é o caso de D. Rodrigo
Díaz de Sanjurjo y Montenegro (fillo e sucesor de D. Gregorio) quen fundou o vínculo da casa e coto de Caldaloba. Aparece
empadroado como nobre en 1618 e 1622 no coto de San Julián de Támoga, cabeza dos partidos e behetrías de Mato e de Felín,
señor dos coutos de Moreda, Támoga e Taboy. Testou o 7 de agosto de 1621, ante o escribán Antonio López Moro, e foi veciño
do couto do Mato, e mandou que o soterrasen no coro da igrexa de San Martiño de Pino, donde xacían a súa muller e algúns
dos seus fillos. Estivo casado con D.ª Isabel Montenegro y Ladrón de Guevara, e tiveron dous fillos, D. Rodrigo Montenegro y D.
Gregorio Sanjurjo Montenegro. No seu citado testamento, institúe o vínculo da casa e couto de Caldaloba, mandando os seus
sucesores que casasen con mulleres nobres, agregando o vínculo ó instituído polo seu avó. Con anterioridade, tivo amores coa
súa ama Catalina Díaz da Fraga, deixando desta por fillos a Gregorio Montenegro (casado con Dª Andrea de Sotomayor) e Dª
María Montenegro (casada con Gabriel Maseda) [1, 4].
LINAXE MONTENEGRO Y CAMBA:
Neste século XVII deu comezo esta nova linaxe, cando aparece como dono
do Pazo de Caldaloba o seu fillo e sucesor D. Rodrigo de Montenegro y
Camba, que casou con D.ª Leonor da Barreira Montenegro (Sta. María da
Torre, Vilalba, dotada polo seu irmán Pedro López da Barreira, com.º do
Santo Oficio, en 1633, dona da casa soar de Pedrouzos, da freguesía de
Santa María da Torre), con cuxo matrimonio quedaron unidas esta casa e a
de Caldaloba [4]. Cabe destacar, que anos depois herdou Caldaloba a sua
sobriña neta Dª Luisa Montenegro (casada con D. Rodrigo Montenegro, de Pedrouzos).[5].
Sobre o ano 1654 aparece como dono do pazo de Caldaloba D. Pedro Montenegro Ladrón de Guevara Camba y Rodeyro,
(sobriño de D. Rodrigo Montenegro y Camba), señor tamén das xurisdiccións de Moreda,Támoga e Taboy [3].
Anos despois, herdou o pazo de Caldaloba D. Alonso de Montenegro y Camba citado en varios padróns da colleita (en 1682
fundou o mairorazgo de Pedrouzos). Casou con D.ª Lucía Montenegro Ribadeneira, de San Martiño de Belesar (Vilalba) e tivo
por fillos a D. Rodrigo e Dª. Francisca Montenegro Ribadeneira. Figura que foi bautizado en Stª María da Torre (Vilalba), e foi
veciño e soterrado finalmente na igrexa de San Martiño de Pino (Cospeito) [4]. No ano 1675 aparece empadroado como nobre
o seu fillo e sucesor D. Rodrigo de Montenegro y Camba (O Ribadeneira) da liña da casa de Pedrouzos [5].
D. Rodrigo (o Ribadeneira) foi declarado nobre no ano 1675 pola xurisdición de Vilalba, foi señor de Moreda e demais
xurisdicións e casas susoditas. Casou coa súa prima segunda D.ª Luísa de Sanjurjo Montenegro (ou de Montenegro e
Maseda, noemada anteriormente, filla de D. Rodrigo Montenegro González, sobriña de Dº Rodrigo de Montenegro y Camba,
que xa herdara o pazo de Caldaloba). D. Rodrigo (o Ribadeneira) levantou unha ermida nas inmediacións de Caldaloba,
obtendo licenza para a súa beizón no ano 1689, e debeu falecer a finais de agosto ou primeiros de setembro de 1702. Tivo por
fillos a D. Rodrigo Antonio (sucesor), D. Francisco, D. Gregorio e D. Fernando Montenegro y Camba (ou Ribadeneira) [4, 5].
A parte do sucesor D. Rodrigo que falaremos a continuación, coñécense alguns feitos dalgúns dos outros irmáns como é o caso
de:
•
De D. Fernando Montenegro, bautizado en San Martiño de Pino o 30 de Maio de 1689, e que presentou probas de limpeza
de sangue para ingresar no colexio de Fonseca de Santiago de Compostela no ano 1708 [6].
•
De D. Francisco Montenegro, cabe destacar que obtivo varias reais provisións da Real Chancelería de Valladolid en 1702,
defendendo a fidalguía dos seus maiores, con cuxos datos se trazou a presente xenealoxía, facéndose informacións de
fidalguía na freiguesía de Lanzós e couto de Támoga [4].
D. Rodrigo Antonio Montenegro y Camba foi Señor da Casa de Caldaloba, Capitán da Infantaría Española, e figura que foi
bautizado a primeiros de xaneiro de 1680, recibindo as aguas bautismais na freguesía de San Martín de Pino. Aparece
empadroado como nobre en 1737, as escrituras chámanlle dono do couto de Fraiz, das xurisdicións de Támoga e de Moreda,
da Casa de Caldaloba, e veciño da freguesía de San Martiño de Pino (antigo couto de Vilaxoán). Viviu na súa casa de Pedrouzos
e foi veciño de Sta. María da Torre, tal como figura no seu testamento do 5 de xullo de 1726, ante Francisco Durán, escribán de
Vilalba. Edificou a capela de Pedrouzos (ás veces Pedrancos), fundando seis misas anuais e perpetuas no seu testamento.
Contraeu matrimonio con D.ª Josefa Agustina de Ron y Ginzo Rodil y Tovar (dona do couto de Barreiros, na antiga provincia de
Mondoñedo e concello de Miranda) [4]. Cabe destacar que o 10 de xuño de 1760, D. Rodrigo Antonio, dono da xurisdición de
Támoga e Fraiz, fixo unha representación na Diputación de Lugo, a cal nesta data serviu segregar o couto do Mato dos de
Gaibor e Illán, e volveu a incorporalos á xurisdición de Támoga, no tocante a sorteos, goberno e servizo militar [4].
LINAXE MONTENEGRO RODIL Y RON
No ano 1765 figura como dono do pazo de Caldaloba o herdeiro e sucesor
de D. Rodrigo, o seu fillo D. Gabriel Antonio Montenegro Rodil y Ron,
dono tamen das xurisdiccións de Támoga, Fraiz, Barreiros, Loureiro e
Paradela (sobre o ano 1782 en varios escritos ainda figuraba como señor
de Támoga). Neste mesmo ano, no 1765, obtivo licenza para trasladar a
súa capela de Pedrouzos a un lugar máis decente. Un fito moi relevante na
historia, tivo lugar o 8 de agosto de 17475, cando no seu favor rematouse en 600 reais de vellón, por ante Miguel Silva, escribán
de Vilalba, a pedra dos refugallos, barbacás, foxos e contrafoxos da fortaleza de Vilaxoán, por un factor do Conde de
Fuensaldaña, marqués de Alcañices y Montaos. Uniuse en matrimonio con D.ª Josefa de Rois Luaces y Yebra, de aí que o escudo
da capela leva as Armas dos Montenegro e dos Luaces [Fig.1] fixando desta forma as armas familiatres no seu escudo, nunha
metade a M coroada dos Sanjurjo Montenegro e na outra metade un crecente acompañado de cinco estrelas dos Luaces.
O seu sucesor e herdeiro foi o seu fillo D. Antonio María Montenegro y Rois, que casou en agosto de 1777 con Dª María
Marta de Auz Saavedra y Montenegro (señora da Pesqueira de Xustás, en Cospeito, filla do capitán D. Andrés Fernández de
Auz). A D. Antonio sucedeulle a súa filla Dª María Manuela Montenegro y Auz, que casou con D. Juan Neira Feijoo Gayoso y
Montenegro (da casa de Olga en Pol).
No 1836 aparece como apoderado de Caldaloba, dono e veciño da casa de Olga (Pol), D. Ramón Neira Montenegro (fillo de D.
Juan Neira e Dª María). Foi fidalgo e político galego, estudou Dereito na Universidade de Santiago de Compostela e foi alcalde
de Lugo. Integrado na Unión Liberal, foi elixido deputado a Cortes por Lugo en 1837, 1839 e 1840, polo distrito da Fonsagrada
en 1850 e novamente polo distrito de Lugo en 1858 e 1865 [7]. Casou con Dª. Ramona Gayoso Ulloa e tivero un fillo, D. Dositeo
Neira Gayoso, nado en Rosende (Sober) en 1841 e finado en Lugo en setembro de 1932. D. Dosieto foi tamén fidalgo e político
galego coma seu pai (foi secretario do duque de Osuna, cando era ministro plenipotenciario de España en Rusia, deputado
provincial, senador pola provincia de Lugo en 1893 e 1894, pola provincia de Ourense en 1901 e 1902, novamente pola
provincia de Lugo de 1905 a 1907, finalmente foi nomeado senador vitalicio en 1910, vencellado o diario "El Progreso") [7].
No tocante o pazo de Caldaloba, herdouno D. Juan Neira Gayoso, fillo de D. Dosieto e Purificación Pedrosa Ulloa, e
posteriormente, foron donos proindiviso do Pazo de Caldaloba os seus fillos D. Juán, Dª Aurora, Dª Sara, Dª Ángeles y Dº
Antonio Neira. Finalmente o pazo foi vendido, e pasou a mans privada ata a actualidade.
Blasóns dos Sanjurjo y Montenegro
Segundo a obra de D. Manuel Vazquez Seijas [1], a menos dun kilómetro do castelo de Vilaxoán atópase a casa señorial de
Caldaloba, que debeu de ser construída en dúas épocas, aparecendo na actualidade formando ángulo entre as dúas partes.
Consta de planta baixa e principal, e a parte más antiga ten na súa fachada un escudo de armas dun so cuartel coa M coroada
dos Montenegro e sobre ela, unha serpe. Segundo a lenda, esta foi a serpe encatanda do castelo a quen deu morte coa súa
espada D. Gabriel Antonio Montenegro, señor do Pazo de Caldaloba.
Casa señorial de Caldaloba [1] Escudo de armas coa M coroada
dos Montenegro e a serpe [1]
Na outra parte ten un airoso balcón cuberto con balaustrada de pedra de granito, e adosada a este, encóntrase a capela de
estilo barroco cun arco toral de medio punto. Na fachada desta capela aparece outro escudo totalmente labrado en duas
partes [fig.1], coa M coroada dos Montenegro nunha delas, e na outra metade a lúa en cuarto crecente e cinco estrelas dos
Luaces (pertence a cando mudou a capela no ano 1766 o seu dono D. Gabriel Antonio Montenegro y Ron que casou con Dª
Josefa de Rois y Luaces). No salón principal existiu un armario destinado a arquivo, no que había un escudo pintado en cores
con doce cuarteis [Fig.2], de tres en tres, nos que se representaban as armas dos Camba, Ribadeneira, Aguiar, Andrade,
Taboada, Montenegro, Ron, Valcarce, Luaces, Bermúdez, Yebra, Bolaño e Rois (o último cuartel está vacío). Ao fondo había unha
inscripción [fig. 3].
Fig.1. Escudo da capela coas Fig.2. Escudo cos doce cuarteis. Fig. 3. Inscrición
que figura na
armas dos Montenegro e Luaces. Arquivo persoal de Ramón Neira [8]. sala principal.
D. Manuel Vázquez Seijas tamén argumenta que é moi común confundir que os donos do pazo de Caldaloba tamén o foron do
castelo de Vilaxoán (alcumado na actualidade tamén como Caldaloba), e que esta afirmación está completamente errada [1].
Tras unha ardua e laboriosa investigación, a continuación analízanse as linaxes das que se ten constancia sobre o Pazo de
Caldaloba, linaxes que se remontan o século XV :
Bibiografía:
•
[1]
VÁZQUEZ
SEIJAS,
M.,
op.
cit.
IDEM,
Fortalezas
de
Lugo
y
su
provincia
(Notas
arqueológicas,
históricas
y
genealógicas),
t. I, Lugo, 1955.
•
[2]
Vilar
y
Pascual,
Luis,
y
Juan
José
Vilar
Psayla.
Diccionario
histórico,
genealógico
y
heráldico
de
las
familias
ilustres
de
la
monarquía
española
comprende
los
orígenes
de
los
apellidos
ó
linajes
de
las
familias
de
esta
Nación...
/
escrito
por
Luis Vilar y Pascual. S.l: [s.n.], 1859. Web.
•
[3]
Saavedra
Rivadeneira
y
Aguiar
Pardo
de
Figueroa,
F.,
Ochoa,
F.
de,
Astor,
D.
de,
Laureano,
J.,
Baños
de
Velasco
y
Acevedo,
J.,
Carlos
II,
&
Fernando
III.
(1674).
Memorial
al
Rey
N.
Señor,
en
que
se
recopila,
adiciona
y
representa
quanto
los
coronistas
y
autores
han
escrito
...
de
la
casa
de
Saauedra
...
de
su
primitivo
solar
y
estados
en
el
reyno
de
Galicia
...
de
sus
poseedores,
cabeças
y
parientes
mayores,
continuada
desde
los
primeros
siglos
de
su
más
antigua
fundación,
hasta
el
presente
/
por
don
Fernando
de
Saauedra
Riuadeneyra
y
Aguiar
Pardo
de
Figueroa,
XXXIII
sucessor
...
en
la
Imprenta Real de Francisco de Ochoa, en la calle de Abenamar.
•
[4] Crespo Pozo, J. S. (1957). Blasones y linajes de Galicia / por José Santiago Crespo Pozo. Bibliófilos Gallegos.
•
[5] https://xenealoxia.org/ . "Investigando a historia familiar en Galicia
•
[6]
Antonio
FRAGUAS
FRAGUAS,
Los
colegiales
de
Fonseca,
Santiago
de
Compostela,
Consejo
Superior
de
Investigaciones Científicas, 1958 (Anejos de Cuadernos de Estudios Gallegos, 12).
•
[7] Ramón Neira Montenegro (17 de agosto de 2024). En Galipedia.
https://gl.wikipedia.org/wiki/Ram%C3%B3n_Neira_Montenegro
•
[8] Arquivo persoal de Ramón Neira. Agradecementos polo seu interese e colaboración coa aportación documental
para a recuperación da historia sobre os elementos patrimonias da parroquia de San Martiño de Pino.
•
[9] Cuadernos de estudios gallegos, Volumen 22, partes 66-68. Instituto Padre Sarmiento de Estudios Gallegos, 1967.
Blasóns dos Montenegro y Camba
Blasóns dos Montenegro y Rois
Liña do tempo do Pazo de Caldaloba:
Decembro 2025, Suso Pena
Compartir en:
VI LOS VALIENTES TEMPLARIOS
BATALLAR EN CLARO DIA
Y A LOS FREIRES SU CONTRARIOS
DE SUS VILLAS PROPIETARIOS
TRAER EL AVE MARIA
San Martiño de Pino
Galería
Información mantida e publicada en internet por www.caldaloba.es
O contido deste sitio está baixo a licenza Creative Commons
Attribution 4.0 International
decembro 2025
Pódeche interesar:
HISTORIA DO PAZO DE CALDALOBA
Segundo a obra de D. Manuel Vazquez Seijas [1], a
menos dun kilómetro do castelo de Vilaxoán atópase a
casa señorial de Caldaloba, que debeu de ser construída
en dúas épocas, aparecendo na actualidade formando
ángulo entre as dúas partes. Consta de planta baixa e
principal, e a parte más antiga ten na súa fachada un
escudo de armas dun so cuartel coa M coroada dos
Montenegro e sobre ela, unha serpe. Segundo a lenda,
esta foi a serpe encatanda do castelo a quen deu morte
coa súa espada D. Gabriel Antonio Montenegro, señor do
Pazo de Caldaloba.
Casa señorial de Caldaloba [1]
Escudo de armas coa M coroada
dos Montenegro e a serpe
Na outra parte ten un airoso balcón cuberto con
balaustrada de pedra de granito, e adosada a este,
encóntrase a capela de estilo barroco cun arco toral de
medio punto. Na fachada desta capela aparece outro
escudo totalmente labrado en duas partes [fig.1], coa M
coroada dos Montenegro nunha delas, e na outra
metade a lúa en cuarto crecente e cinco estrelas dos
Luaces (pertence a cando mudou a capela no ano 1766 o
seu dono D. Gabriel Antonio Montenegro y Ron que
casou con Dª Josefa de Rois y Luaces). No salón principal
existiu un armario destinado a arquivo, no que había un
escudo pintado en cores con doce cuarteis [Fig.2], de tres
en tres, nos que se representaban as armas dos Camba,
Ribadeneira, Aguiar, Andrade, Taboada, Montenegro,
Ron, Valcarce, Luaces, Bermúdez, Yebra, Bolaño e Rois (o
último cuartel está vacío). Ao fondo había unha
inscripción [fig. 3].
D. Manuel Vázquez Seijas tamén argumenta que é moi
común confundir que os donos do pazo de Caldaloba
tamén o foron do castelo de Vilaxoán (alcumado na
actualidade tamén como Caldaloba), e que esta
afirmación está completamente errada [1].
Tras unha ardua e laboriosa investigación, a
continuación analízanse as linaxes das que se ten
constancia sobre o Pazo de Caldaloba, linaxes que se
remontan o século XV :
Fig.1. Escudo da capela coas
armas dos Montenegro
e Luaces.
Fig.2. Escudo cos doce
cuarteis. Arquivo persoal
de Ramón Neira [8].
Fig. 3. Inscrición
que figura na
sala principal.
LINAXE SAAVEDRA:
As primeiras referencias históricas sobre pazo de
Caldaloba datan do século XV, onde aparece Dª Aldonza
Vázquez de Lobera como “Señora propietaria de palacio
y fortaleza Da Caldeloba” [1].
Dª Aldonza casou con D. Ruy Díaz de Saavedra y Aguiar
(estímase entre os anos 1450 e 1474) e tivo un fillo e
sucesor, D. Alonso López Saavedra y Aguiar, que casou
con Dª María Fernández Bolaños (filla de Fernando Díaz
de Rivadeneira e María Pimentel) [1,9].
Extracto da obra de Luis Vilar y Pascual. Diccionario
Histórico, Genealógico y Heráldico de Las Familias Ilustres
de La Monarquía Española (1859) [2]
Blasón dos Saavedra
A partir de aquí, continuaron os Saavedra sobre o Pazo
de Caldaloba ata mediadios de século XVI, “Rico-homes”
poderosos de Galicia que foron propietarios de
cuantiosos soares, coutos, xurisdicións, patronatos e
fortalezas. De entre todos eles, cabría destacar a figura
de D. Gómez Arias de Saavedra, quen reedificou a
fortaleza e palacio de Taboy e que casou con Dª Sancha
Vázquez de Andrade (señora de Espiñarido), filla de
Pedro Pardo de Andrade (Betanzos) e de Dª Sancha
Vázquez de Bahamonde.
Extracto da obra de Fernando
Saavedra Rivadeneira (1679) [3]
LINAXE SANJURJO Y MONTENEGRO:
A mediados do século XVI, aparece como señor de
Caldaloba D. Fernán Sanjurjo de Montenegro y
Saavedra (alcumado El Viejo, † 1545), escudeiro de
acostamento da Casa de Andrade, que serviu a Fernán
Pérez o Mozo e foi rexedor da vila de Vilalba, señor da
casa Soar dos Montenegro de San Pedro das Seixas, e
señor dos coutos de Mato do Pino e Cochín. Fundou
vínculo de Villamartín en 1535 e casou con María de
Andrade, tendo por fillos a D. Pedro e a D. Ruy Sanxurxo
Montenegro e Andrade. [4]
Sobre o ano 1575 aparece como dono do pazo de
Caldaloba D. Ruy Díaz de Sanjurjo y Montenegro,
testando neste ano ante Lope Capón e vinculando entre
varios lugares o lugar de Caldaloba, ordenando unhas
misas na igrexa de Vilalba (misa cantada e dúas rezadas
o día de San Xoán, ou na súa oitava, na Igrexa de Vilalba).
Estivo casado con Dª Teresa Fernández de Camba (da
casa Moreda, de Taboada). Sucedeuno o seu fillo D.
Gregorio Díaz de Sanjurjo Montenegro, casado con Dª
Isabel de Taboada y Correa, filla de Ares Conde de
Taboada. Fixo mellora de terzo e quinto no seu fillo
maior, o 3 de decembro de 1596. [4]
No século XVII hai varias e claras evidencias sobre a
sucesión e propiedade do pazo de Caldaloba, tal é o caso
de D. Rodrigo Díaz de Sanjurjo y Montenegro (fillo e
sucesor de D. Gregorio) quen fundou o vínculo da casa e
coto de Caldaloba. Aparece empadroado como nobre en
1618 e 1622 no coto de San Julián de Támoga, cabeza
dos partidos e behetrías de Mato e de Felín, señor dos
coutos de Moreda, Támoga e Taboy. Testou o 7 de agosto
de 1621, ante o escribán Antonio López Moro, e foi
veciño do couto do Mato, e mandou que o soterrasen no
coro da igrexa de San Martiño de Pino, donde xacían a
súa muller e algúns dos seus fillos. Estivo casado con D.ª
Isabel Montenegro y Ladrón de Guevara, e tiveron dous
fillos, D. Rodrigo Montenegro y D. Gregorio Sanjurjo
Montenegro. No seu citado testamento, institúe o
vínculo da casa e couto de Caldaloba, mandando os seus
sucesores que casasen con mulleres nobres, agregando
o vínculo ó instituído polo seu avó. Con anterioridade,
tivo amores coa súa ama Catalina Díaz da Fraga,
deixando desta por fillos a Gregorio Montenegro (casado
con Dª Andrea de Sotomayor) e Dª María Montenegro
(casada con Gabriel Maseda) [1, 4].
LINAXE MONTENEGRO Y CAMBA:
Neste século XVII deu comezo esta nova linaxe, cando
aparece como dono do Pazo de Caldaloba o seu fillo e
sucesor D. Rodrigo de Montenegro y Camba, que
casou con D.ª Leonor da Barreira Montenegro (Sta. María
da Torre, Vilalba, dotada polo seu irmán Pedro López da
Barreira, com.º do Santo Oficio, en 1633, dona da casa
soar de Pedrouzos, da freguesía de Santa María da
Torre), con cuxo matrimonio quedaron unidas esta casa
e a de Caldaloba [4]. Cabe destacar, que anos depois
herdou Caldaloba a sua sobriña neta Dª Luisa
Montenegro (casada con D. Rodrigo Montenegro, de
Pedrouzos).[5].
Sobre o ano 1654 aparece como dono do pazo de
Caldaloba D. Pedro Montenegro Ladrón de Guevara
Camba y Rodeyro, (sobriño de D. Rodrigo Montenegro y
Camba), señor tamén das xurisdiccións de
Moreda,Támoga e Taboy [3].
Anos despois, herdou o pazo de Caldaloba D. Alonso de
Montenegro y Camba citado en varios padróns da
colleita (en 1682 fundou o mairorazgo de Pedrouzos).
Casou con D.ª Lucía Montenegro Ribadeneira, de San
Martiño de Belesar (Vilalba) e tivo por fillos a D. Rodrigo
e Dª. Francisca Montenegro Ribadeneira. Figura que foi
bautizado en Stª María da Torre (Vilalba), e foi veciño e
soterrado finalmente na igrexa de San Martiño de Pino
(Cospeito) [4]. No ano 1675 aparece empadroado como
nobre o seu fillo e sucesor D. Rodrigo de Montenegro y
Camba (O Ribadeneira) da liña da casa de Pedrouzos
[5].
D. Rodrigo (o Ribadeneira) foi declarado nobre no ano
1675 pola xurisdición de Vilalba, foi señor de Moreda e
demais xurisdicións e casas susoditas. Casou coa súa
prima segunda D.ª Luísa de Sanjurjo Montenegro (ou
de Montenegro e Maseda, noemada anteriormente, filla
de D. Rodrigo Montenegro González, sobriña de Dº
Rodrigo de Montenegro y Camba, que xa herdara o pazo
de Caldaloba). D. Rodrigo (o Ribadeneira) levantou unha
ermida nas inmediacións de Caldaloba, obtendo licenza
para a súa beizón no ano 1689, e debeu falecer a finais
de agosto ou primeiros de setembro de 1702. Tivo por
fillos a D. Rodrigo Antonio (sucesor), D. Francisco, D.
Gregorio e D. Fernando Montenegro y Camba (ou
Ribadeneira) [4, 5].
A parte do sucesor D. Rodrigo que falaremos a
continuación, coñécense alguns feitos dalgúns dos
outros irmáns como é o caso de:
•
De D. Fernando Montenegro, bautizado en San
Martiño de Pino o 30 de Maio de 1689, e que
presentou probas de limpeza de sangue para
ingresar no colexio de Fonseca de Santiago de
Compostela no ano 1708 [6].
•
De D. Francisco Montenegro, cabe destacar que
obtivo varias reais provisións da Real Chancelería de
Valladolid en 1702, defendendo a fidalguía dos seus
maiores, con cuxos datos se trazou a presente
xenealoxía, facéndose informacións de fidalguía na
freiguesía de Lanzós e couto de Támoga [4].
D. Rodrigo Antonio Montenegro y Camba foi Señor da
Casa de Caldaloba, Capitán da Infantaría Española, e
figura que foi bautizado a primeiros de xaneiro de 1680,
recibindo as aguas bautismais na freguesía de San
Martín de Pino. Aparece empadroado como nobre en
1737, as escrituras chámanlle dono do couto de Fraiz,
das xurisdicións de Támoga e de Moreda, da Casa de
Caldaloba, e veciño da freguesía de San Martiño de Pino
(antigo couto de Vilaxoán). Viviu na súa casa de
Pedrouzos e foi veciño de Sta. María da Torre, tal como
figura no seu testamento do 5 de xullo de 1726, ante
Francisco Durán, escribán de Vilalba. Edificou a capela de
Pedrouzos (ás veces Pedrancos), fundando seis misas
anuais e perpetuas no seu testamento. Contraeu
matrimonio con D.ª Josefa Agustina de Ron y Ginzo Rodil
y Tovar (dona do couto de Barreiros, na antiga provincia
de Mondoñedo e concello de Miranda) [4]. Cabe destacar
que o 10 de xuño de 1760, D. Rodrigo Antonio, dono da
xurisdición de Támoga e Fraiz, fixo unha representación
na Diputación de Lugo, a cal nesta data serviu segregar o
couto do Mato dos de Gaibor e Illán, e volveu a
incorporalos á xurisdición de Támoga, no tocante a
sorteos, goberno e servizo militar [4].
LINAXE MONTENEGRO RODIL Y RON
No ano 1765 figura como dono do pazo de Caldaloba o
herdeiro e sucesor de D. Rodrigo, o seu fillo D. Gabriel
Antonio Montenegro Rodil y Ron, dono tamen das
xurisdiccións de Támoga, Fraiz, Barreiros, Loureiro e
Paradela (sobre o ano 1782 en varios escritos ainda
figuraba como señor de Támoga). Neste mesmo ano, no
1765, obtivo licenza para trasladar a súa capela de
Pedrouzos a un lugar máis decente. Un fito moi
relevante na historia, tivo lugar o 8 de agosto de 17475,
cando no seu favor rematouse en 600 reais de vellón,
por ante Miguel Silva, escribán de Vilalba, a pedra dos
refugallos, barbacás, foxos e contrafoxos da fortaleza de
Vilaxoán, por un factor do Conde de Fuensaldaña,
marqués de Alcañices y Montaos. Uniuse en matrimonio
con D.ª Josefa de Rois Luaces y Yebra, de aí que o escudo
da capela leva as Armas dos Montenegro e dos Luaces
[Fig.1] fixando desta forma as armas familiatres no seu
escudo, nunha metade a M coroada dos Sanjurjo
Montenegro e na outra metade un crecente
acompañado de cinco estrelas dos Luaces.
O seu sucesor e herdeiro foi o seu fillo D. Antonio María
Montenegro y Rois, que casou en agosto de 1777 con
Dª María Marta de Auz Saavedra y Montenegro (señora
da Pesqueira de Xustás, en Cospeito, filla do capitán D.
Andrés Fernández de Auz). A D. Antonio sucedeulle a súa
filla Dª María Manuela Montenegro y Auz, que casou
con D. Juan Neira Feijoo Gayoso y Montenegro (da
casa de Olga en Pol).
No 1836 aparece como apoderado de Caldaloba, dono e
veciño da casa de Olga (Pol), D. Ramón Neira
Montenegro (fillo de D. Juan Neira e Dª María). Foi
fidalgo e político galego, estudou Dereito na
Universidade de Santiago de Compostela e foi alcalde de
Lugo. Integrado na Unión Liberal, foi elixido deputado a
Cortes por Lugo en 1837, 1839 e 1840, polo distrito da
Fonsagrada en 1850 e novamente polo distrito de Lugo
en 1858 e 1865 [7]. Casou con Dª. Ramona Gayoso Ulloa
e tivero un fillo, D. Dositeo Neira Gayoso, nado en
Rosende (Sober) en 1841 e finado en Lugo en setembro
de 1932. D. Dosieto foi tamén fidalgo e político galego
coma seu pai (foi secretario do duque de Osuna, cando
era ministro plenipotenciario de España en Rusia,
deputado provincial, senador pola provincia de Lugo en
1893 e 1894, pola provincia de Ourense en 1901 e 1902,
novamente pola provincia de Lugo de 1905 a 1907,
finalmente foi nomeado senador vitalicio en 1910,
vencellado o diario "El Progreso") [7].
No tocante o pazo de Caldaloba, herdouno D. Juan
Neira Gayoso, fillo de D. Dosieto e Purificación Pedrosa
Ulloa, e posteriormente, foron donos proindiviso do
Pazo de Caldaloba os seus fillos D. Juán, Dª Aurora, Dª
Sara, Dª Ángeles y Dº Antonio Neira. Finalmente o pazo
foi vendido, e pasou a mans privada ata a actualidade.
Blasóns dos Sanjurjo y Montenegro
Blasóns dos Montenegro y Camba
Blasóns dos Montenegro y Rois
Liña do tempo do Pazo de Caldaloba:
Bibiografía:
•
[1] VÁZQUEZ SEIJAS, M., op. cit. IDEM, Fortalezas de
Lugo y su provincia (Notas arqueológicas, históricas y
genealógicas), t. I, Lugo, 1955.
•
[2] Vilar y Pascual, Luis, y Juan José Vilar Psayla.
Diccionario histórico, genealógico y heráldico de las
familias ilustres de la monarquía española
comprende los orígenes de los apellidos ó linajes de
las familias de esta Nación... / escrito por Luis Vilar y
Pascual. S.l: [s.n.], 1859. Web.
•
[3] Saavedra Rivadeneira y Aguiar Pardo de Figueroa,
F., Ochoa, F. de, Astor, D. de, Laureano, J., Baños de
Velasco y Acevedo, J., Carlos II, & Fernando III. (1674).
Memorial al Rey N. Señor, en que se recopila,
adiciona y representa quanto los coronistas y
autores han escrito ... de la casa de Saauedra ... de
su primitivo solar y estados en el reyno de Galicia ...
de sus poseedores, cabeças y parientes mayores,
continuada desde los primeros siglos de su más
antigua fundación, hasta el presente / por don
Fernando de Saauedra Riuadeneyra y Aguiar Pardo
de Figueroa, XXXIII sucessor ... en la Imprenta Real de
Francisco de Ochoa, en la calle de Abenamar.
•
[4] Crespo Pozo, J. S. (1957). Blasones y linajes de
Galicia / por José Santiago Crespo Pozo. Bibliófilos
Gallegos.
•
[5] https://xenealoxia.org/ . "Investigando a historia
familiar en Galicia
•
[6] Antonio FRAGUAS FRAGUAS, Los colegiales de
Fonseca, Santiago de Compostela, Consejo Superior
de Investigaciones Científicas, 1958 (Anejos de
Cuadernos de Estudios Gallegos, 12).
•
[7] Ramón Neira Montenegro (17 de agosto de 2024).
En Galipedia.
https://gl.wikipedia.org/wiki/Ram%C3%B3n_Neira_M
ontenegro
•
[8] Arquivo persoal de Ramón Neira.
Agradecementos polo seu interese e colaboración
coa aportación documental para a recuperación da
historia sobre os elementos patrimonias da
parroquia de San Martiño de Pino.
•
[9] Cuadernos de estudios gallegos, Volumen 22,
partes 66-68. Instituto Padre Sarmiento de Estudios
Gallegos, 1967.
Decembro 2025, Suso Pena
Compartir en:
Historia
Cultura
VI LOS VALIENTES TEMPLARIOS
BATALLAR EN CLARO DIA
Y A LOS FREIRES SU CONTRARIOS
DE SUS VILLAS PROPIETARIOS
TRAER EL AVE MARIA
